Təkərlərin balanslaşdırılması nədir və necə edilir?

Təsəvvür edin ki, avtomobilinizlə yolda sürətlə gedirsiniz, amma hamar hərəkət əvəzinə sükanın titrəməsini və gövdədə vibrasiya hiss edirsiniz. Hər kilometr irəlilədikcə bu narahatlıq daha da artır. Nə baş verir? Cavab sadədir: təkərlər balansını itirib.

Balanslaşdırılmamış təkərlər sadəcə narahatlıq deyil. Bu, təkərlərin tez köhnəlməsinə, idarəetmənin pisləşməsinə və hətta yanacaq sərfiyyatının artmasına səbəb ola bilər. Bu məqalədə təkər balanslaşdırmasının niyə vacib olduğunu, necə aparıldığını və problemin əlamətlərini izah edirik.

Təkərlərin balanslaşdırılması nə üçündür?

Təkər balanslaşdırması təkərin kütləsinin onun fırlanma oxuna nisbətən bərabər paylanması prosesidir. Disklər və təkərlər vizual olaraq dairəvi görünsə də, istehsal zamanı kiçik kəsirlər olur: hansısa hissə bir qədər qalın, digəri nazik ola bilər. Bu fərqlər yüksək sürətlərdə təkərin qeyri-bərabər fırlanmasına səbəb olur. Balanslaşdırma bu kəsirləri kompensasiya edir.

Bundan əlavə, təkərlər bu səbəblərə görə balansını itirə bilər:

• Təkər və disklərin zamanla aşınması. Protektor qeyri-bərabər köhnələ bilər, xüsusilə təzyiq normadan aşağı olduqda, asqının geometriyası pozulduqda və ya aqressiv sürüş zamanı. Disklər də mikroçatlar, pas və yol kimyəvi maddələrinin təsiri nəticəsində formasını itirə bilər. Bütün bunlar kütlənin bərabər paylanmasını pozur.
• Təkərin düzgün quraşdırılmaması. Keyfiyyətsiz montaj zamanı təkər oturacaq hissəyə bərabər taxılmaya və ya yaxşı mərkəzlənməyə bilər. Hətta cüzi yerdəyişmə vibrasiyaya səbəb olur və balanslaşdırma tələb edir.
• Zərbələr nəticəsində zədələnmələr, məsələn bordürə və ya yol çuxuruna düşmək. Bu, diskin deformasiyasına, təkərdə şişkinlik yaranmasına və ya daxili kordun zədələnməsinə səbəb ola bilər. Bu qüsurlar gözlə görünməyə bilər, amma balansı ciddi pozur. Bəzən belə hallardan sonra balanslaşdırma kifayət etmir, təmir və ya təkərin dəyişdirilməsi lazımdır.
• Mövsümi təkər dəyişimi. Saxlanma zamanı, xüsusən təkərlər üst-üstə yığılıbsa və ya rütubətli şəraitdə qalıbsa, deformasiya baş verə bilər. Balans yüklərinin itməsi və ya yerindən tərpənməsi də balanssızlığa səbəb olur.

Bütün bu hallar avtomobilin yolda özünü aparmasına birbaşa təsir edir və sürüş təhlükəsizliyini azaldır.

Balanssız təkərlərin əlamətləri

Təkər balanssızdırsa, bunu aşağıdakı əlamətlərlə hiss etmək olar:

• Sürət saatda 60 km-dən yuxarı olduqda sükanın titrəməsi.
• Hərəkət zamanı gövdənin titrəməsi.
• Protektorun qeyri-bərabər və ya sürətli aşınması.
• İdarəetmədə pisləşmə, məsələn düz yolda avtomobilin bir tərəfə dartması.
• Görünən səbəb olmadan yanacaq sərfiyyatının artması.

Bu əlamətləri gördükdə təkər servisinə müraciət etmək lazımdır. Bu əlamətlər olmasa belə, balanslaşdırma mütəmadi aparılmalıdır.

Təkərlər nə qədər tez-tez balanslaşdırılmalıdır?

Mütəxəssislər hər 10 000-15 000 km-dən bir balanslaşdırma etməyi tövsiyə edirlər. Təkərlər köhnələ, balans yükləri düşə bilər. Hər mövsümi təkər dəyişimindən sonra, dərin çuxura düşdükdə və ya hər hansı zərbədən sonra da balansı yoxlamaq lazımdır.

Qış və keçid dövrlərində təkərlərə yapışan qar və palçıq da balanssızlığa səbəb ola bilər. Bu halda təkərləri və diskləri yumaq kifayətdir.

Balanslaşdırma növləri

• Statik: bir müstəvidə kütlə fərqini aradan qaldırır. Təkərin şaquli titrəmələrini azaltmaq üçün istifadə olunur.
• Dinamik: mərkəzdənqaçma qüvvələrini nəzərə alır və bir neçə müstəvidə disbalansı düzəldir. Daha mürəkkəb avadanlıq tələb edir.
• Yekun: əsas balanslaşdırmadan sonra aparılır və qalan kiçik qüsurları aradan qaldırır.

Yük maşınları və avtobuslarda avtomatik balanslaşdırma da tətbiq olunur: təkərin içinə xüsusi qranullar tökülür, hərəkət zamanı bu qranullar mərkəzdənqaçma qüvvəsinin təsiri ilə təkərin daxili səthinə paylanır və balansı təmin edir.

Təkər balanslaşdırması necə aparılır?

1. Təkər avtomobildən çıxarılır ki, hər iki tərəfə tam çıxış olsun və asqının ölçməyə təsiri olmasın.
2. Təkər və diskin vəziyyəti vizual yoxlanılır: şişkinlik, deşik, qeyri-bərabər aşınma, zədə, paslanma və çirklənmə axtarılır.
3. Təkər balanslaşdırma aparatının oxuna yerləşdirilir, mərkəzlənir və möhkəm sabitlənir ki, ölçmələr dəqiq olsun.
4. Avadanlıq təkəri müəyyən sürətlə fırladır. Sensorlar vibrasiyanı qeyd edir, disbalans olan bölgələri və lazımi çəkiləri müəyyən edir.
5. Usta lazımi hissələrə yapışqanlı və ya qısqaclı balans yükləri yerləşdirir.
6. Təkər yenidən fırladılır və balansın əldə olunduğu yoxlanılır. Lazım gələrsə, əlavə düzəlişlər aparılır.
7. Təkər yenidən avtomobilə taxılır. Boltlar dinamometrik açarla lazımi dərəcədə bərkidilir.

Sual-cavab

Balanssız təkərlərlə sürmək olarmı?

Balanssız təkərlərlə sürmək yalnız vibrasiya yaratmır, həm də təkərlərin, asqının və digər vacib hissələrin sürətli köhnəlməsinə səbəb olur. Uzun müddətli istifadədə ciddi nasazlıqlara yol aça bilər.

Balansı özüm yoxlaya bilərəmmi?

Təkər balansını yalnız peşəkar avadanlıqla təchiz olunmuş ixtisaslaşmış servis mərkəzlərində yoxlamaq mümkündür. Yalnız belə avadanlıq dəqiq və təhlükəsiz nəticə verir.

Balanslaşdırma ilə "razval-sxojdeniye" nə ilə fərqlənir?

Bu iki proses tez-tez qarışdırılsa da, tamamilə fərqlidir. Balanslaşdırma təkərin fırlanma oxu ətrafında kütlənin bərabər paylanması ilə vibrasiyanı aradan qaldırır. "Razval-sxojdeniye" isə təkərlərin meyl bucağını və istiqamətini tənzimləyir, idarəetməyə və sabitliyə təsir edir. Hər iki proses vacibdir və bir-birini tamamlayır.

Nəticə

Təkərlərin balanslaşdırılması təhlükəsiz və rahat sürüş üçün vacib prosedurdur. Təkərlərin mütəmadi yoxlanması və balanslaşdırılması onların ömrünü uzadır və avtomobilin idarəetməsini yüksək səviyyədə saxlayır. Bu prosesə laqeyd yanaşmayın, avtomobiliniz sizə təşəkkür edəcək.